Odpowiedz 
 
Ocena wątku:
  • 20 Głosów - 3.35 Średnio
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
Charakterystyka dziecka w wieku przedszkolnym
Autor Wiadomość
asdfgh Offline
Junior Member
**

Ilość postów: 1
Dołączył: Aug 2013
Post: #1
Charakterystyka dziecka w wieku przedszkolnym
Charakterystyka dziecka w wieku przedszkolnym

Wiek przedszkolny traktowany jest jako niezwykle ważny okres w życiu jednostki. Uważany bywa jako okres ważny dla kształtowania się osobowości człowieka, okres nabywania ważnych doświadczeń. Jest to okres charakteryzujący się specyficznymi właściwościami, z których za najważniejsze uznaję: potrzebę ruchu, działania, impulsywność, zmienność reakcji uczuciowych, zaciekawienie przejawiające się w stawianiu pytań, naśladownictwo z tendencją do odtwarzania i twórczego przetwarzania otaczającej dziecko rzeczywistości oraz myślenie konkretno – wyobrażeniowe. Bardzo mi się podoba określenie wieku przedszkolnego przez francuskiego pedagoga M.Debesse, który nazywa ten wiek „wiekiem koziołka”. Pisze tak: „Dziecko nie stanowi miniatury człowieka dorosłego. Impulsywne, niespokojne, ciekawe i gadatliwe, lubiące zabawy i opowieści, zmyśla różne historie nie raz, aż do popadania w mitomani ę i w naturalny sposób zmierza do właściwego mu stylu życia. Czy to będzie chłopiec, czy dziewczynka, zawsze odznacza się nieco przysadzistą sylwetką, dużą głową osadzoną na tułowiu już niecko wyszczuplonym dzięki chodzeniu, ma gesty harmonijne, twarz rozjaśnioną i zwróconą ku światu, który je przyciąga. Przywodzi na myśl postać z bajki, zwinnego koziołka tańczącego na leśnych polanach, z fletem przy ustach. Nie mając wprawdzie kopytek, przypomina radość życia właściwą małemu koziołkowi, jego instynkty, jego naiwn ą bezwstydność, a także jego bezpośredni kontakt z ziemią, tak bardzo jeszcze bliską. Jego myślenie animistyczne wciąż zaciera granicę między życiem człowieka, a życiem zwierząt. Podobnie jak to dzieje się w bajce, miesza rzeczywistość ze światem wyobrażonym. Nie można powiedzieć, że kocha przyrodę, jak to później czynić będzie młody człowiek. Czyni jednak wi ęcej: jeszcze trochężyje wśród przyrody, a jest to radosne uczestnictwo i upojenie.” Myślę, że traktując dziecko w wieku przedszkolnym z szacunkiem i rozumieniem jego wzrastania pozwolimy mu na „naturalne zmierzanie do właściwego mu stylu życia”, na bycie radosnym i aktywnym „koziołkiem”. „Dziecko jest jednostką ludzką w najwcześniejszej fazie jego rozwoju. (...) Dziecko to nie zwykła, młoda jednostka ludzka, to jej najpiękniejszy rodzaj. (...) Dziecko jest dla tego nadzieją każdego społeczeństwa, że nie powtórzy się historia kolejnych, zdeformowanych pokoleń. (...) Dzieciństwo w związku z tym, to nie tylko zwykła faza rozwoju osobniczego jednostki ludzkiej, a warto ść szczególna, sama w sobie, autonomiczna, najpiękniejsza część życia każdego człowieka. (...) Jest wartością szczególnie chronioną.(...) Dziecko więc, to z pedagogicznego punktu widzenia niepowtarzalna jednostka ludzka, od jej narodzin do współcześnie przyspieszonego jej dojrzewania. (...)” Współcześni psychologowie rozwojowi lansują portret jednostki rozwijającej się w ciągu całego życia. W każdym okresie rozwojowym zachodzą charakterystyczne zmiany rozwojowe, kształtują się specyficzne sprawności, z których jednostka korzystać będzie w życiu. W tej części swojej pracy chciałam zwrócić uwagę na niektóre zmiany rozwojowe charakterystyczne dla wieku przedszkolnego. Wiek przedszkolny wyodrębnia się jako okres rozwojowy, w którym zabawa jest dominującą formą działania, a poznawanie rzeczywistości dokonuje się w drodze swobodnego, okolicznościowego gromadzenia doświadczeń. W porównaniu z rozwojem somatycznym, rozwój psychiczny w okresie przedszkolnym ulega szybszym zmianom. Wraz z rozwojem ruchowym postępuje rozwój sfery poznawczej i działalności dziecka oraz jego życia emocjonalnego i społecznych form zachowania. W okresie tym dzieci cechuje duża jeszcze pobudliwo ść psychoruchowa. Wypływa ona z przewagi pobudzania nad hamowaniem, a jednocześnie z przewagi czynności podkorowych nad korowymi, tym większej, im dziecko jest młodsze. Wskutek pobudliwości dziecko łatwo traci równowagę uczuciową, przejawia zmienność zachowania, trudno mu panować nad sobą, łatwo się męczy i nuży. W oparciu o własne doświadczenia i wiedzę zaczerpniętą z literatury pedagogiczno – psychologicznej przedstawię charakterystykę wieku przedszkolnego wyróżniając trzy fazy tego okresu: pierwszą – od 3 do 4 lat, drugą – od 5 do 5,5 lat i trzecią od 5,5 do 7 lat. W młodszym wieku przedszkolnym (faza pierwsza) dzieci są na ogół mało samodzielne i uzależnione emocjonalnie od dorosłych, szczególnie potrzebują indywidualnego traktowania. Przejawiać mogą trudności w przystosowaniu się do nowego środowiska, w rozumieniu poleceń wydawanych przez nauczyciela całej grupie. Ten wiek cechuje myślenie sensoryczno – motoryczne i mowa sytuacyjna, powiązana z działaniem. Uwaga dzieci jest krótkotrwała, szybko zmieniają podmiot swoich zainteresowań, łatwo się męczą. Motywem ich działania jest głównie potrzeba zabawy. Zabawa polega jeszcze na manipulowaniu przedmiotami. Wraz z rozwojem wyobraźni wzbogacają się jednak prymitywne początkowo zabawy tematyczne, konstrukcyjne, a także twórczość plastyczna. W średnim wieku przedszkolnym (faza druga) zwiększa się samodzielność dzieci, nasila potrzeba nawiązywania kontaktów z rówieśnikami. Występują jednak konflikty między dziećmi, wynikające z ich egocentryzmu, chwiejności uczuciowej.
W tych latach dziecko osiąga stadium konkretno – wyobrażeniowe myślenia i mowy, rozwija się jego ciekawość poznawcza, której szczególnym wyrazem są pytania stawiane dorosłym. Aktywność umysłowa dzieci jest jednak nadal powiązana z ich działalnością, z różnymi rodzajami zabaw, których treść się wzbogaca, z rozwojem ekspresji plastycznej. Z wiekiem wzrasta możliwość skupienia uwagi i opanowania właściwej dzieciom ruchliwości, co ułatwia im branie udziału w różnych zajęciach organizowanych przez nauczyciela. W starszym wieku przedszkolnym (faza trzecia) następuje dalszy rozwój dzieci, w którym przejawiają się zadatki nowych cech, właściwych wiekowi szkolnemu w pierwszym jego stadium. Wzrasta samodzielność dziecka, zdolność do pracy w zespole i przestrzegania norm współżycia społecznego, rozwija się poczucie obowiązku. Ujawniają się uczucia wyższe, intelektualne, społeczne i estetyczne. Dzieci w tym wieku żywo interesują się przyrodą, techniką, pracą ludzi w różnych zawodach. Na podłożu ich myślenia konkretno – wyobrażeniowego wytwarzają się zaczątki myślenia abstrakcyjnego, słowno – logicznego. Zabawa jednak nadal odgrywa w rozwoju dziecka podstawową rolę. Obok zabaw już bardzo urozmaiconych i twórczości plastycznej stanowiącej swoisty rodzaj sztuki, w życiu dziecka coraz większe znaczenie mają prace użyteczne, budzi się zainteresowanie nauką szkolną. Pod koniec wieku przedszkolnego prawidłowo rozwijające się dziecko osiąga dojrzałość szkolną. We współczesnych teoriach rozwoju psychicznego dziecka w wieku przedszkolnym spotkałam bardzo różne nazwy tego stadium, różne podaje się też daty jego początku i zakończenia, różne kryteria odróżnienia tego stadium od poprzedzającego je i następującego po nim, różne charakterystyki właściwości dziecka na tym etapie rozwojowym. Różnice te maję swoje źródło w tym, że jedni z autorów w swoich rozważaniach biorą pod uwagę przede wszystkim rozwój fizyczny dziecka, drudzy – warunki wychowania i system przedszkolny, jeszcze inni – rozwój poszczególnych funkcji psychi cznych, np. mowy i myślenia, twórczości rysunkowej, zabawy, itp. A.Gesell, na podstawie bardzo drobiazgowych obserwacji, opracował profil form zachowania się dla poszczególnych lat rozwoju dziecka od 0 do 10 roku życia. „Podczas okresu przedszkolnego – mówi Gessel – szybkość wzrostu jest taka, że każdy rok wydaje się być wiekiem przejściowym”. Z podawanych przez niego charakterystyk 3, 4 i 5 r. ż. , można jednak wyodr ębnić kilka właściwości wspólnych dla dzieci w tym wieku, są to: konformizm, „wybujała” afirmacja swego „ja”, opanowanie motoryczne, wzbogacanie słownika i strukturalizacja wszechświata dzięki mowie, odrywanie się od bezpośredniej teraźniejszości oraz początek współpracy społecznej. Około lat pięć i pół – zdaniem Gesella – obserwuje się u dziecka nowy kryzys, polegający na tym, ze znowu staje się ono wojownicze, brutalne, niestałe, łatwo się podnieca, cechuje je dwukierunkowość uczuć. Można by więc przyjąć, że ten kryzys stanowi swego rodzaju przejście do następnego etapu. H. Wallon, który wyróżnia stadia rozwoju psychicznego dziecka z punktu widzenia całej jego osobowości, twierdzi , że ok. 3 roku życia zaczyna się tzw. stadium personalizmu, trwające do ok. 6 roku życia. Stadium to dzieli się jego zdaniem na trzy podokresy, w których dzieci różnią się wprawdzie pod pewnymi aspektami, jednak wykazują jedną, wspólną dla całego tego okresu właściwość, a mianowicie – tendencję do niezależności i wzbogacania swego „ja”. W pierwszym podokresie obserwujemy u dziecka reakcję opozycji, negatywizmu, podkreślenie autonomii swojej osobowości. W mowie dziecka pojawia się zaimek „ja” i odpowiednie końcówki koniugacyjne – przestaje ono mówić o własnych czynnościach w trzeciej osobie. Posługuje się też już przymiotnikami dzierżawczymi. Drugi podokres Wallon nazywa okresem „wdzięku”; dziecko pragnie wówczas przypodobać się. Trzeci podokres charakteryzuje się rozwojem czynności naśladowczych u dziecka, pierwszymi uczuciami zazdrości o ulubioną osobę. Dziecko w tym czasie chętnie identyfikuje się z osobami ze swego otoczenia, w zabawach przyjmuje na siebie różne role. P.A. Osterrieth wyróżnia okres między 3 a 6 rokiem życia i nazywa go okresem rodzinnym. Jego zdaniem okres ten cechuje dominacja u dziecka obrazu matki oraz rozwój silnego personalizmu. Wiek przedszkolny, to bardzo ważny okres w życiu dziecka. Jest to bowiem czas niezmiernie istotny dla kształtowania się osobowości człowieka, okres nabywania doświadczeń ( jako pierwsze mocno utrwalonych). Okres przedszkolny jest pierwszym, którego nie obejmuje amnezja dziecięca. W tym wieku najistotniejszym przemianom podlega relacja z otoczeniem w zakresie uczenia się. Dziecko w wieku niemowlęcym i poniemowlęcym uczy się według tzw. „własnego programu”. Znaczy to, że uczy się ono spontanicznie, naturalnie, w każdych okolicznościach, niejako mimowolnie i przypadkowo. „Uczenie się reaktywne” to druga forma uczenia się. Uczenie to odbywa się pod kierunkiem dorosłego, który pełni rolę nauczyciela. Staje się ono działalnością celową, ukierunkowaną, z wyraźnie wyodrębnionymi kolejnymi etapami. Działalność ta wymaga od uczącego się coraz większej samodzielności intelektualnej, zdolności koncentrowania się na wykonywanym zadaniu, wytrwałości w pokonywaniu pojawiających się przeszkód
i trudności, zdolności znoszenia coraz dłuższych napięć.
Wiek przedszkolny jest okresem przejściowym, w którym dziecko na przestrzeni lat od 3 do 6 – 7 przechodzi do uczenia się według programów zewnętrznych. Opanowanie nowych wiadomości i nabywanie coraz to bardziej złożonych umiejętności będzie przebiegało optymalnie jedynie wtedy, gdy dziecko będzie kierowane przez dorosłego – nauczyciela, który będzie dążył do tego, aby jego program stymulacji rozwoju dziecka i kierowania jego przebiegiem stawał się owym „wewnętrznym” programem samego dziecka. Myślę, że zmiany w rozwoju dziecka przedszkolnego można ująć w trzech płaszczyznach: -kształtowanie się coraz bardziej złożonych i wyżej zorganizowanych form działalności, -rozwój czynności przedmiotowych, który doprowadza do wyodrębnienia się czynności życia codziennego i różnego typu zabaw, -opanowanie mowy, która silnie zwrotnie oddziałuje na doskonalenie się działań dziecka, mowa umożliwia nie tylko odtwarzanie własnych czynności dokonanych uprzednio, przede wszystkim umożliwia przewidywanie – antycypowanie tego, co i jak dziecko b ędzie wykonywało. Osiągnięcia wieku niemowlęcego i poniemowlęcego (0 – 3 lat) dają dziecku niezbędną, mimowolną niezależność od ludzi dorosłych w procesie poznawania otoczenia fizycznego i społecznego. Sprawności lokomocyjne związane z przemieszczaniem własnego ciała oraz sprawności manipulacyjne związane z aktywnym poznaniem otaczających dziecko przedmiotów, stanowią narzędzie opanowania przestrzeni społecznej. W okresie niemowlęcym eksploracyjne ruchy przybierają liczne formy aktywności sensoryczno – motorycznej. Obok chwytania i dotykania pojawia się aktywne poznawanie poprzez ssanie lizanie, gryzienie, kształtuje się wrażliwość na bodźce słuchowe i wzrokowe. Jest to w rozwoju dziecka okres pobudzenia, opanowania podstawowych form kontaktu ze światem zewnętrznym. Dlatego podstawową funkcją w tym okresie jest spostrzeganie. W miarę rozwoju dziecka, gromadzenia się coraz większej liczby doświadczeń, ich porządkowania się i różnicowania, coraz większego znaczenia zaczyna nabierać pamięć. U dziecka rozszerza się perspektywa czasowa. Mowa pozwala przypomnieć sobie wykonywane czynności i jej ponowne wykonanie, a także przypomnieć sobie zjawiska i zdarzenia, które już minęły i dziecko ma w pamięci ich obraz i wyobrażenie. Rozwój pamięci umożliwia przede wszystkim rozwój myślenia: od myślenia bezpośredniego opartego
na spostrzeganych związkach, do myślenia opartego na wyobrażeniach, uogólnionych wspomnieniach. Uogólnienia kształtują się i rozwijają u dziecka w wieku przedszkolnym. Jest to pierwszy szczebel tzw. myślenia oderwanego od konkretnej sytuacji i czasu, co umożliwia dziecku wyższy poziom obcowania z ludźmi i wzajemnego przekazu informacji. Dziecko zaczyna myśleć kategoriami ogólnych wyobrażeń. Przechodzi więc z myślenia egocentrycznego do myślenia intuicyjnego, wyobrażeniowego. Występowanie w myśleniu wyobrażeń pozwala na wyodrębnienie się kolejnego etapu – myślenia słownego. Myślenie dziecięce cechuje: animizm i antropomorfizm (czyli „ożywienie” i „uczłowieczenie” przedmiotów, zjawisk i zdarzeń), niski poziom krytycyzmu występujące niekiedy trudności w oddzieleniu fikcji od rzeczywistości, twórcza, ale i czasem nadmiernie rozbudowana wyobraźnia, brak umiejętności różnicowania informacji przy ogromnej chłonności poznawczej na wszelkie bodźce i wpływy, duży stopień elastyczności myślenia. Na spostrzeganie dziecka zniekształcająco mogą oddziaływać emocje. Dziecko bowiem bardzo intensywnie przeżywa swoje doznania. Z drugiej strony wpływa to dodatnio na koncentrację przy wykonywaniu zadań. W okresie przedszkolnym zmianie ulega także stosunek dziecka do samego siebie i innych ludzi. Następuje poszerzenie kontaktów społecznych dziecka, najpierw na ludzi dorosłych, a potem rówieśników, Rozwijają się także umiejętności społeczne jak: nawiązanie i podtrzymywanie kontaktu z innymi, współdziałanie, coraz lepsza trafność spostrzegania społecznego i idąca za tym zdolność rozpoznawania i uwzględniania w swoich działaniach punktu widzenia drugiej osoby. Rozwija si ę poczucie tożsamości. Wiążą się z nim zaimki: „mój”, „mnie”, „ja”. Na zakończenie swoich rozważań na temat dzieci w wieku przedszkolnym przedstawię charakterystykę tych dzieci wg M. Przetacznikowej: Dzieci trzyletnie: -niski poziom samodzielności i zaradności, w dużym stopniu zależne w zaspokajaniu swoich potrzeb od dorosłych, -wąski zakres doświadczeń i ubogi zakres słownictwa, choć dziecko rozumie znacznie więcej niż chce wypowiedzieć, -dominuje myślenie o charakterze sensoryczno – motorycznym, tzn. w bezpośrednim kontakcie z przedmiotem, w działaniu przy udziale dorosłego, -duża wrażliwość emocjonalna, -rozbudzona wyobraźnia, -łatwo rozpraszalna uwaga i duża męczliwość.
Dzieci cztero – pięcioletnie: -stają się bardziej samodzielne i zaradne, -aktywność intelektualna nadal współistnieje z realnym działaniem, -rozwój wyobraźni i fantazji ujawnia się m.in. w postawie badawczej (wiek pytań), -żywe, ruchliwe, dociekliwe, -poznanie świata zarówno fizycznego jak i społecznego nadal powierzchowne. Dzieci 5,5 – 7 letnie: -lepiej przystosowane do pracy w zespole, -zdolniejsze do dłuższego wysiłku, -zdolne do dłuższego skupienia uwagi, -mniej impulsywne, -bardziej opanowane i odpowiedzialne, -intensywniej rozwijają się uczucia wyższe – społeczne i estetyczne. Ważna jest też refleksja, czy potrzebne jest dziecku przedszkole? Przedszkole stanowi część niezbędnego dla rozwoju dziecka środowiska. Po pierwsze, wszystkie procesy psychiczne, jak zauważył L.S. Wygotski (1978), a jego tezy wspierają wyniki współczesnych badań, mają najpierw społeczny charakter, by czasem stać się indywidualnymi procesami jednostki. W kontakcie z lud źmi uczymy się spostrzegać, zapamiętywać, rozwiązywać problemy, mówić. Po drugie, w uczeniu się wielu czynności ważny jest nie tyle wiek, co umiejętności. Badania wykazują, iż w wielu sytuacjach lepszymi nauczycielami dziecka są jego rówieśnicy niż dorośli (Tudge, Rogoff, 1995). To właśnie od innych dzieci uczą się przedszkolaki zabaw, wyliczanek, opanowują zasady różnych gier. Kontakty z innymi dziećmi ułatwiają im także poznanie własnych cech, umiejętności, sprawności, sprzyjają tworzeniu się adekwatnego obrazu własnej osoby. Posyłanie dziecka do przedszkola to dla dorosłego okazja, by poznać inne poglądy na wychowanie, inne formy pracy z dzieckiem. Dla rozwoju dziecka, a także dla rozwoju dorosłych występujących w roli rodziców i wychowawców dziecka, potrzebne jest przedszkole. Wielu z nas może powiedzieć, iż niemało z tego, co tak bardzo przydaje się w życiu, nauczyliśmy się w przedszkolu. Opracowała Ewa Ciećwierz




Literatura 1.T. Opolska: Jak zostać idealnym nauczycielem, „Edukacja w Przedszkolu”, Warszawa 2000/10 2.W. Pomykało (red): Encyklopedia Pedagogiczna, Warszawa 1993, s.125 3.J. Walczyna: Dylematy wychowania umysłowego dzieci w przedszkolu, „ Wychowanie w Przedszkolu”, 1988/3 4.A. Brzezińska, M. Burtowy: Psycho – pedagogiczne problemy edukacji przedszkolnej, Poznań 1985, s.50 5.K. Teborowska: Wiek przedszkolny w : Psychologia rozwojowa dzieci i młodzieży (red) M. śebrowska, Warszawa 1972, s.235,236 6.St. Lipina: Wyzwalanie aktywności umysłowej dzieci, „Wychowanie w przedszkolu” 1987/1 7.J. Kopczyńska – Sikorska: Przedszkole XXI wieku – oczekiwania i refleksje , „Wychowanie w przedszkolu” 2000/8 8.M. Przetacznikowa: Wiek przedszkolny w: Psychologia rozwojowa dzieci i młodzieży (red) M. śebrowska, Warszawa 1972, s.246 9.A. Siemińska: Przedszkola samorządowe – trudne problemy , „Wychowanie w Przedszkolu”, 1991/4
(Ten post był ostatnio modyfikowany: 26.08.2013 22:56 przez asdfgh.)
26.08.2013 22:55
Znajdź wszystkie posty użytkownika Zacytuj ten post w odpowiedzi
Odpowiedz 


Skocz do:


Kontakt | Pedagodzy | Wróć do góry | Wróć do forów | Wersja bez grafiki | RSS